‘Juf op reis naar Parijs’ – lezing door Frieda van Essen

De feministe en pedagoge Elise van Calcar (1822-1904) was pleitbezorgster voor vernieuwing van het toenmalig bewaaronderwijs en introduceerde Fröbels gedachtegoed in Nederland.
Op woensdagavond 1 mei 2019 geeft Frieda van Essen een lezing in het Onderwijsmuseum over de reis van ‘juf Elise van Calcar’ naar Parijs in 1858.

Hoe kwam Elise van Calcar in aanraking met het werk van Fröbel? In 1858 maakte zij een reis naar Parijs en leerde van twee Duitse Fröbel-kleuteronderwijsexperts over het werk van deze pedagoog. In een reisverslag beschreef ze haar ervaringen, waardoor we heel veel te weten komen over Elise’s leerzame, maar tegelijkertijd ook vermakelijke verblijf in Parijs.

Frieda van Essen is haar hele werkzame leven verbonden geweest met Scandinavië, poolgebieden, reizen en natuur. Na de opleiding Scandinavische Talen en hun Letterkunde volgden circa 15 jaar in de reisbranche en 15 jaar als communicatie adviseur. Tegenwoordig schrijft zij met name over historische reisverhalen. Onlangs verscheen haar nieuwste boek: Elise’s Parijs in 1858. Reisimpressies.

Lezing ‘Juf op reis naar Parijs’
Door Frieda van Essen
Woensdag 1 mei 2019
19.30 – 21.30 uur
Deelname 7,50 euro, incl. kopje koffie of thee bij ontvangst

Elise van Calcar
In 1858 begon Elise zich in te zetten voor een goede opvoeding van kinderen. Dit kwam voornamelijk doordat zij via O.G. Heldring in aanraking kwam met Bertha von Marenholtz, een leerlinge van de Duitse pedagoog Friedrich Fröbel. Vooral het idee dat het een taak van alle vrouwen, niet alleen moeders, was om de eerste ontwikkelingen van het kind tot stand te brengen sprak haar erg aan. Om dit te bewerkstelligen moesten alle vrouwen een hogere opleiding volgen. Ze besloot een Nederlandse propagandiste te worden voor de pedagogische ideeën van Fröbel en in 1860 baarde ze opzien met een reeks openbare voordrachten die de ontwikkelingen van jonge kinderen en de manier waarop een kindertuin die kon stimuleren besproken.

Hiermee werd ze de eerste vrouw in Nederland die in het openbaar ideeën propageerde. Hierna begonnen ze cursussen aan onderwijzeressen te geven en richtte ze het tijdschrift De Hoop der Toekomst op die de methode Fröbel als leidraad nam. Ze ging er met Fröbel van uit dat de opvoeders de individualiteit van het kind centraal moesten stellen omdat God alles al in de natuur van het kind had gelegd. Minister J.R. Thorbecke was overtuigd van haar ideeën en zag de noodzaak het bewaarschoolonderwijs te vernieuwen. In 1864 benoemde hij Elise tot onderwijsinspectrice, een post die ze maar kort kon vervullen door gezondheidsredenen. In 1865 richtte ze het Nederlandsch Opvoedingshuis in Leiden en later in Wassenaar op, waar haar man burgemeester was. Dit was voornamelijk een modelopleidingsinstituut voor meisjes uit de hogere klasse. Het instituut was genoodzaakt al te sluiten in 1873 wegens een gebrek aan personeel, geld en een teruglopend leerlingenaantal. In datzelfde jaar werd haar werk De dubbele roeping der vrouw bekroond door de Vereeniging ter Bevordering van Fabrijk- en Handwerksnijverheid waarin Elise waarschuwde voor een te eenzijdige intellectuele ontwikkeling van vrouwen. Ze pleitte voor een meisjesopvoeding in methode Fröbel die ‘vrouwelijke’ beroepen verder moesten ontwikkelen zodat vrouwen beter voorbereid waren op het huwelijk en het moederschap.[4][3][1]

Feminisme
In 1878 nam Elise deel aan een internationaal feministisch congres in Parijs. Hier sprak ze over de ideeën van Fröbel en ontkrachtte ze de beschuldigingen dat diens methode de scholen transformeerde in fabrieken. Ze verklaarde in 1879 tegen een socialistische revolutie te zijn maar pleitte voor een ‘gematigde hervorming der maatschappij’. Hierbij was een staatsbemoeiing ter bevordering van de maatschappij een noodzaak. Het jaar daarop publiceerde ze een biografie van Fröbel die is uitgebracht in meerdere talen. Elise verwachtte vooral van de vrouwenbewegingen dat de vrouwelijke aard werd gerespecteerd. Ze schreef hierover een hoofdstuk genaamd ‘Holland’ in het boek over de Europese vrouwenbeweging van Theodore Stanton The Woman in question in Europe. Nadat Elise en Herman naar Den Haag waren verhuisd begon ze een modelkleuterschool in hun woning en gaf ze cursussen aan jonge moeders.[5][3][1]

Tijdens het laatste en druk bezochte congres van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898 sprak de 75-jarige Elise van Calcar over de taak van opvoedsters en moeders. Aan het einde van haar toespraak werd ze gehonoreerd als pionierster van het vrouwenrecht. In 1904 overleed Elise aan een beroerte.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *